nieuwsbrief

---------------------------------------------------------------------------------------------- Frederik van Eeden update 3                                                              (jul 09)

Meevaller bij het online aantreffen van Werk en brood' en De bezwaren tegen coö-
peratieve rijkshoeven' was het eveneens aanwezige Walden in droom en daad. 1

Mogelijk (!) mede tot stand gekomen dankzij het sinds 1974 op enige schaal ver-
spreide pamfletgedicht Model, waarin zelfvoorzienend tuinhuis Walden 3, en het vervolgens aan diverse uitgeverijen aangeboden poëtis essay Walden drie.

Een bespreking van Walden in droom en daad' in de Volkskrant was aanleiding uitgever Huis aan de drie grachten' het poëtis essay in 1981 als negende en laat-
ste ter uitgave aan te bieden.
Onbeantwoord gebleven, het boek verder niet gekocht of ingezien, maar nu dan toegevallen en ervan vooralsnog met name De ontwikkeling van Van Eedens soci-
ale denkbeelden' relevant bevonden.

Immers, in 1988 aan het Frederik van Eeden Genootschap 2 : Bijgaand enkele be-
richten van Studio Zelfvoorziening. Verzoeke onderzoek van mogelijkheden tot fi-
nanciële of andere steunverlening aan deze stichting.
Bekrompen socialisme' is een van meer dan een niet gepubliceerde ingezonden brief. Zelfvoorziening en anarchisme' zou aangevuld kunnen worden met een studie van Van Eeden's sociaal economise notitis. ...". 3

Leidde slechts een herinnering aan het schrijven tot enig antwoord, geen verwijzing daarin naar het blijkbaar al geruime tijd bestaande, voornoemd De ontwikkeling van
Van Eedens sociale denkbeelden. 4

Een meticuleuze, interactive bespreking van artikelen en essays in chronologise volgorde. Discussie eveneens met andere Van Eeden commentatoren. Als zoda-
nig bijzonder volledig en verhelderend, al gaat de man en of zijn werk bij behande-
ling van De bezwaren tegen coöperatieve rijkshoeven' nu en dan flink onderuit.
                                                                                                                     .
"Van Eeden houdt zich goed, maar blijkt tot niet meer dan een zwak tegenbetoog in staat. Zo viel er ook weinig in te brengen tegen Piersons nuchtere constatering dat kapitaalsverplaatsing nooit een middel kan zijn tegen werkloosheid, en dat wie op het terrein van de economie bezig is, enige kennis dient te bezitten van zijn vak, zoals die van een arts verwacht mag worden op het gebied van de physiolo-
gie." 5

Het is maar wat je een 'zwak tegenbetoog' noemt. Zijn De bezwaren ..' wel goed gelezen en wordt v. E's weergave van Piersons argument dat kapitaalsverplaatsing nooit een middel kan zijn tegen werkloosheid (want die zal overgaan in het bedrijf waaraan kapitaal onttrokken wordt) 6 zomaar, na kennisname ook van 't tegenar-
gument, begrepen ?

Nee dus, want wat wordt bedoeld met het veelduidige 'kapitaalsverplaatsing' dat in diverse uitleg werkloosheid waarschijnlijk best oplost. Ontbreekt zo een vraag naar de context van Piersons bewering, die v. E. kende maar niet weergaf. Wellicht roe-
pen De Ley en Luger hier maar wat, zoals ook valt af te leiden uit de reeks min of meer 'dodelijke' commentaren van Treub, Kalff, van der Goes, Tak en Domela Nieuwenhuis, die zonder tegenspraak volgt. De laatste twee:

"Slechts Tak heeft oog gehad voor het feit dat Nederland reeds toen te dicht be-
volkt was om een zo sterk agrarisch gericht plan te doen slagen en dat natuurpro-
dukten alleen niet ontoereikend 7 zijn om in de behoeften van de bevolking te voor-
zien. Van Eeden houdt eenvoudigweg vol dat ons land vruchtbaar genoeg is en ver-
der dat waar vlas en wol geproduceerd worden, vanzelf ook spinnerijen en weverij-
en nodig zullen zijn."

"Domela Nieuwenhuis in Recht Voor Allen is nog het meest fundamenteel in zijn kritiek als hij stelt dat Van Eeden een lapmiddel voorstelt, waar hij het internatio-
nale concurrentiesysteem had dienen aan te tasten. Wie gaat er nu oorlog bestrij-
den door de vechtenden een Rode Kruis-afdeling achterna te zenden!?"               .

Wat meehuilend aldus met de wolven in het bos 8, Kalff 's verwijt van Lassalle na-
bootsing lijkt niettemin overtuigend weerlegd, al is de verwantschap tussen voor zich producerende Rijkshoeven en Lassalle's Productieve associaties' misschien sowieso een tikkeltje vergezocht. 9

Aanvullend op eerder 'machine argument' zijn uiteenzettingen op dat thema over Ruskin-van Eeden 10. De Lassalle kwestie en een sterke samenvatting van Werk en brood' gaan eraan vooraf.

Na De bezwaren ..' worden nog besproken de lezingen (van Eeden inmiddels ge-
vestigd op ' Walden') Waarvan leven wij, Recht of macht, Waarvoor werkt gij, Bin-
nenlandse kolonisatie, een aantal over Mensch en maatschappij, later gebundeld tot De blijde wereld', (1898-1902) en het artikel De cooperatie van Kettering'.
Vermeld verder Gemeenschappelijk Grondbezit, een toelichting voor den arbeider. (' 03), Vae victis (' 03) , De vrije arbeid op Walden. (' 08), enkele anderen.            .

Het essay Een weinig experimenteele sociologie (1907) en een artikel Mijne erva-
ringen op sociologisch gebied 11 ontbreken, maar zullen met andere sociaal be-
schouwende en - hervormende geschriften in de verzamelde 'Studies' zijn terug te lezen.

De Werk en brood' uitwerkingen Waarvan leven wij, Recht of macht, Waarvoor werkt gij' en Binnenlandse kolonisatie' in originele versie eventueel nog eens door te nemen 12, de Mensch en maatschappij 13 lezingen nemen stelling tegen marx-
istische sociaal-democraten 14 en pogen voorafgaande in een ethisch-religieus so-
cialisme te funderen, met als einddoel "een zuivere, socialistische maatschappij, een internationaal gemeene-best met gemeenschappelijk grondbezit, een vrij en rechtvaardig volk wonend op een vrij land, een veredeld menschenras, een blijde wereld". 15

Weergave van beschouwingen tenslotte over coöperatie-vormen, minder specifiek dan Rijkshoeven en breder maatschappelijk toepasbaar.

Gaat De blijde wereld' enigzins 'ins blaue hinein' 16 uit voorafgaanden spreekt een klaarblijkelijke diagnose van een minder gezonde samenleving plus aanwijzing om-
trent therapie. Als zodanig qua originaliteit 17 en compleetheid ongeëvenaard waarschijnlijk in het taalgebied.

Bovendien, min of meer tegen de verdrukking in aanzetten tot verwerkelijking im-
proviserend: de kolonie Walden, ' 98, vereeniging Gemeenschappelijk Grondbezit met blad De Pionier, ' 01, maatschappij voor werkverschaffing De Eendracht, ' 04 (voor ontslagen stakers van spoorwegstaking), is dat eerder lof waardig dan blaam vanwege pover succes. De blaam treffe vooral tijdgenoten die zinnige suggestis om uiteenlopende reden niet oppakten.

Waren sociaal progressiven en anderen toentertijd meer tot elkaar gekomen qua recht, macht, productie- en leefwijze, politieke participatie, ..., dan was uit onethis feodalisme en idem liberalisme (voorzover) een aanzet tot humaner 'socialisme' voortgekomen mogelijkerwijs.

Evenals De amerikaanse droom .. ' ontging De ontwikkeling ..' en hoogstwaar-
schijnijk het '.. Genootschap eigentijdse 18 wederopleving van 'terug naar de na-
tuur' en ' voor-zich productie' motieven, aanzienlijk omvangrijker maar niet minder diffuus dan op het kortstondige Walden en daaromtrent. 19

Overigens, een droom is een droom is een droom.
------------------------------------------------------------------------
                                                                  Meer Frederik van Eeden, nwsbrf 32.

1. http://www.dbnl.org/tekst/eede003wald01_01/index.htm
J.S. De Ley en B. Luger, Huis aan de drie grachten, 1980.
2. Per adres universiteitsbibliotheek Amsterdam. Een bericht in 2008 aan hetzelf-
de genootschap, op ander adres nu, over de Frederik van Eeden update in online Nieuwsbrief zelfvoorziening' trof eender lot en interesse.
Zie evt. http://www.frederikvaneedengenootschap.nl/index.html.
Aan de hand van chronologie en bibliografie aldaar zijn maatschappij critise, her-
vormende en beschouwende geschriften (Van Eeden als socioloog) lastig en min-
der volledig als in De ontwikkeling ..' bijeen te leggen.
3. Zie evt. Walden vier, 2, blz. 49, p.24.
4. Zo evenmin in betreffend gedeelte van De amerikaanse droom van Frederik van . Eeden, Marianne Mooijweer, 1996. Zie evt. Nwsbrf 19, Coöperatieve kolonies.      ^
5. De ontwikkeling .., 44.
6. De bezwaren .., 243, 250.
7. Tekstfout waarschijnlijk.                                                                               ^
8. Meer wolven dan bos rond Van Eeden, zo lijkt het nu en dan. In Colmjon's criti-
se en niet altijd even leesbare achtergrondstudie De beweging van tachtig', Aula ' 63, komt ie er evenmin best van af.
Een Van Eeden van eigen maaksel valt te lezen in de Jan Blokker bespreking van De amerikaanse droom .. , de Volkskrant, 5.10.96.
9. De ontwikkeling .., 43.
10. De ontwikkeling .., 41.                                                                               ^
11. Zie Coöperatieve kolonies, vtnt 3. Van Eeden als socioloog' zou uit Studies IV onder meer best zijn samen te stellen.
12. Reguleren (egalitair privatiseren: basisbezit) van privaatbezit zou de voorkeur verdienen boven afschaffing ervan. En politieke plus parlementaire actie is onge-
twijfeld complementair aan economische actie, d.w.z. "het door ieder, persoonlijk, daadwerkelijk veranderen van zijn bestaanswijze (De ontwikkeling .., 49)"
13. Titel later (1925) van een sociaal wetenschappelijk tijdschrift.
14. "De gevaarlijkste en verderfelijkste ontaarding van het socialisme" (De ontwik-
keling .., 55)
15. De ontwikkeling .., 58.
16. De amerikaanse droom .. ' hfdst.1 en 2, een goede aanvulling ook op De ont-
wikkeling ..', geeft een andere indruk.
17. Naarstig speuren naar beïnvloeding lijkt hoofdthema van de critic.
18. Zeventiger jaren.
19. Op tal van kleine landeigendommen in de periode zullen meer pragmatise en misschien ook enkele ' ideologise' vormen van private voor-zich productie zijn toe-
gepast. Door focus op gemeenschappelijkheid en coöperatie zouden deze vrijwel uit het zicht zijn gebleven.                                                                               ^
-------------------------------------                                                                         ^
Zie evt. ook (van Eeden) nwsbrvn 19, 28, 29, 32.
                                                                                                                    ^
                                                                                                                     .

Bij jaargang ' 10

Enig oponthoud was niet verkeerd, de bijdragen 1e halfjaar ' 09 beziend. Ermee ook Walden vijf, 1, Duurzaam' gereed. Inzage in het document alsmede het boek-
werkje zelf dan ook vrij spoedig beschikbaar. Walden vijf, 2, Kleinste voetafdruk' volgt als het even kan later het jaar.

Uit het stof opgediept inmiddels Vereniging voor zelfvoorzienend levensonderhoud (1). De oplossing erin voor het financieringsprobleem van projecten zelfvoorziening lijkt nadere beschouwing te rechtvaardigen.

Terugblikkend op vorige voorwoord, het hazelnoot kraken ging vlot, leuk voorraadje nu voorhanden, maar bleef liggen zodat het te zijner tijd weer kan worden opgevat.

De vegetarise worst wens ging nog niet in vervulling, wel duikelen per televisie
meer en meer top en andere koks op. Ook vegetarisme is groeitrend. In een radio-
gesprek 24 dec over natuur en milieu was voorkeur ervoor vrijwel unaniem. De be-
sparingseffecten ervan dan ook gigantis.

Van overige besparing van vooral energie was weinig sprake. Een opmerking van welbekende milieuprofessor dat we zonder verlies aan comfort met slechts een kwart van nu gebruikte energie toe zouden kunnen, ging in de discussie verloren.

Eveneens ontging het gezelschap (..., Partij voor de dieren, Milieu centraal, Na-
tuurontwikkelaar bioloog) de mega import van voedselgrondstoffen die de 'nieuwe natuur' wat sentimenteel en ongeloofwaardig maken.

Trein nog altijd trend, zie ook de Kopenhagen Cop 15 expres. Auto dankzij hybride en electris wat minder fout. Autobus als openbaar vervoer nog niet echt in beeld. Werken bij wonen en vice versa, absent.

Blinde vlekken wellicht, zoals voorzover sociale kwesties in aantekenboeken van Da Vinci, waar vegetarisme indirect present (2). Of vrouwen aan de basis in het e-
mancipatie discours. Vrouwen aan de top maakt er de dienst uit. Top zelf noch basis im frage.
----------------------------------------------------------------------------------
1. Zie evt. www.zelfvoorziening.nl/inzage_w.v_2.html#zes
2. Vergl. www.sacred-texts.com/aor/dv/index.htm XIV, p.844. Ook: wikisource .

                                                                                                                    ^

Additiven onder e-nummer   (leefwijze, 1)                                           mrt '10

Deze te checken onder andere middels zelfvoorziening.nl/sites 1, e-nummers. Voor het handige gidsje dit offline te doen, zie bouillonmagazine.nl/e-gids.

Wel even schrikken, voedsel en waren autoriteiten even betrouwbaar als die der financiële markten ? Volgens online e-nummer gids van Voedingscentrum.nl (eten en gezondheid, wat zegt een etiket) valt het allemaal wel mee, de (vermeende) gevaren worden niet vermeld of als merendeels ongegrond aangeduid. Internet zoe-
ken op 'e-nummers' evenwel geeft nogal wat critise berichten, zodanig dat vermij-
den van problematise additiven, risico's uitsluit.

Zeggen etiketten niet alles en is ook algemener 'chemise' milieuverontreiniging bron van gerede zorg, geen of minder twijfelachtige producten consumeren is in ieder geval iets. En ze zijn er wel, producten zonder of met veilige, voor zover be-
kend, e-nummer additiven.

Wie nog meer op zeker wil spelen produceert producten zo mogelijk geheel of ge-
deeltelijk en met betrouwbare ingredienten, zelf. Andersom, wie producten geheel of gedeeltelijk zelf produceert, omdat het geld spaart en of leuk is, wint daarbij als het even kan gemakkelijk ook op 'gezond'.

Veel hulpstoffen die de fabrieksmatige, grootschalige en deels globale massapro-
ductie behoeft, dan wel uit winstoogmerk toevoegt, zijn voor de meer zelf produ-
cent vooral overbodig. Ook betreffende arbeidsomstandigheden dan in eigen be-
heer.

Intelligente zelfwerkzaamheid aldus gezonder, creativer, voordeliger, mens- en e-
ventueel diervriendelijker. Onontbeerlijke grondstoffen daarbij zogewenst te betrek-
ken uit locale en regionale biologise productie. Toegegeven, vrij duur, zodat zelf-
productie van voeding- en smaakstoffen in nuts-, achter- of voortuin geld uitspaart.

De gehele of gedeeltelijke toeleverings infrastructuur van sommige producten,
waaronder vervoer en niet altijd even prettig en goed betaald werk, zo mondjes-
maat te ondervangen.

Intelligent niet consumeren spaart bovendien zelfwerkzaamheid plus productiemid-
delen en is, als redelijkerwijs mogelijk, dan ook meest economis.
-----------------------------------------------------------------------------------------------
                                                                                                                    ^

Zelfvoorziening, gebruik van het woord voor 1970. 1                          apr '10

Enig resultaat tot voor kort in De bezwaren tegen coöperatieve rijkshoeven, Frede-
rik van Eeden 1897. 2 Google books' onlangs gaf er meer. 3

Algemene of overwegende, materiële zelfvoorziening per land of natie buiten be-
schouwing, die per stad, dorp, bijeenwonende groep, gezin, individu, nadrukkelijk erin. Specifieke zelfvoorziening, per product of dienst, daarbij in de laatste gevallen
te beschouwen als deel uitmakend van algemene zelfvoorziening en ervan het ge-
halte bepalend.

De oudste vindplaats tot nu toe geeft een wat andere betekenis, financieel zelf-
voorzienend, dan wel beleidsmatig onafhankelijk.
Historie der Hollandsche staatsregering: tot aan het jaar 1795 ... , Adriaan Kluit, 1802, p.102: ... voor zoo verre, bij afwezigheid of bij stilstand van 's Konings ge-
hoorzaamheid, zij konden gerekend worden, de macht van zelfvoorziening te be- zitten. ... 4

Typis specifieke zelfvoorziening: De landvrouwen en de zelfvoorziening van groen-
ten. Nederlandsche Landstand, afd. voorlichting. 1942. 15 p.

Een tweede 'zelfvoorziening' zoals min of meer bedoeld in De vrije arbeid op Wal-
den, p.8, Frederik van Eeden, 1906.
... ter onmiddellijke bestrijding der werkeloosheid, een landbouw-onderneming zou beproeven, waarin het beginsel van zelfvoorziening zou worden doorgevoerd. ...

Vervolgens, uit de kring ook van de vorige: Tat tvam asi (dat zijt gij) aanteekening-
en van een kristalkijker, p.253, Nico van Suchtelen, 1933.
... De geweldige opleving van het nationalisme wijst er misschien op dat het begrip eener gezonde zelfvoorziening te veel wordt verwaarloosd. Maar de vloek der bewe-
ging, die heel Europa te gronde moet richten als zij zich nog sterker uitbreidt ... 5

Verschillende met betrekking tot Ned. Indie en Nieuw Guinea, o.a: Eenige be- schouwingen over het geldverkeer in de imheemsche samenleving van Ned. Indie, p.6, Petrus Bakker, 1936.
... Het wezen van de gemeenschap, volkomen gebaseerd op het beginsel van zelf- voorziening (zoowel wat productie als structuur aangaat) moet noodzakelijkerwijs.

Nederlands Nieuw-Guinea, een land in opbouw, p.66, P. Kasberg, 1956.
... Zelfvoorziening. Een opvallende trek van het Papoea-leven is de neiging tot
zelfvoorziening. Zo enigszins mogelijk voorziet ieder geheel in eigen behoeften en haalt uit zijn natuurlijke omgeving het merendeel van wat hij nodig heeft. Daartoe is de Papoea landbouwer, veeboer, jager, visser, hout- ... ... In een dorp ziet men ge-
woonlijk niet, dat bepaalde mensen zich speciaal bezighouden met het maken van stenen bijlen of draagnetten, met de varkensteelt, of met het verbouwen van voed-
selgewassen. Deze neiging tot zelfvoorziening komt zelfs tot uitdrukking in ...

Anderen, eveneens veelal met betrekking tot 'primitive' samenlevingen, actueel dan wel in eigen (economise) geschiedenis:

Oosterse economie: een inleiding, p.18, Julius Boeke, 1956.
... organische grondslag van de typische dorpsgemeenschap, haar afhankelijkheid van de grond, en het traditionele karakter van haar zelfvoorziening, ...

Landbouwkundig tijdschrift, volume 69, p.680, Nederlands genootschap voor land-
bouwwetenschap, Nederlands instituut van landbouwkundig ingenieurs, 1957.
... De bedrijven zijn geheel ingesteld op zelfvoorziening en leveren dus geen sur-
plus op. Toch kan de Pakistaanse boer het niet geheel zonder geld stellen, ...

Handboek der geografie van Nederland, vol. 5, G. Mulder, 1959.
... waarin alles was ingesteld op zelfvoorziening, werden de ambachten vnl. in de kerkdorpen uitgeoefend. Tot de belangrijkste ambachten behoorde het ...

Eigendom in een nieuwe tijd, p.253, Balthasar Pinckaers, 1960.
... wereld kende men nog overwegend de zelfvoorziening, eerst omstreeks 1870 kwam men, midden in de economische ontsluiting van de zandgebieden, ...

Nadere focus op de diverse 'zelfvoorziening' zal een aanzienlijke differentiatie te zien geven in hoe, en onder welke natuurlijke en sociale voorwaarden een en ander functioneerde. Zaken onder meer als arbeidsverdeling, ruil, aanwezige marktvoor-
ziening (en -afname), belastingen, pacht, herendiensten, ..., zullen er in wisselen-
de mate deel van hebben uitgemaakt.

Reconstructie vanuit etnografise, cultureel antropologise en historise studies brengt mogelijk nieuwe gezichtspunten aan het licht, temeer omdat de werking
van het zelf voorzien in de diverse locale huishoudingen niet altijd object van nade-
re aandacht en analyse was.

Naast Van Eeden en wellicht bij verdere lezing Van Suchtelen geen werken vóór 1970 tot nu toe 6 die de meer huishoudelijke zelfvoorziening niet zozeer neutraal als wel positief beschrijven, zoals bij 'economise ontwikkeling' en 'modernisering'
overwegend gebruikelijk.
-----------------------------------
1 Te volgen door Zelfvoorziening, gebruik van het woord 1970 - 2010' waarin een keuze uit de rest van de resultaten.
2 Zie nwsbrf 29, Fr. van Eeden update 2.
3 Feb.'10. Google books' geeft niet alleen titels waarin een bepaald woord, maar ook zodanige tekstgedeelten. Soms, zoals anderen, wanneer auteursrecht het toelaat, de gehele tekst.
4 Een zinsnede die terugkomt in Geschiedenis der Nederlandsche beroerten in de 16e eeuw, Willem Nuyens, 1866, p.193.
5 Vergl. nwsbrf 19, Coöperatieve kolonies, alinea met vtnt 6. In verband ermee is de context van het citaat wellicht belangwekkend.
6 Een fractie nog maar van aanwezig tekstmateriaal is 'gescand'. Veel van de ver-
melde nederlandstalige werken hebben de Universiteit van Californië als thuisadres
                                                                                                                     .
                                                                                                                    ^

Groene ontwikkelingen                                                                       mei '10

De groene uitroep- en vraagtekens in nwsbrvn 19, 22, 26 en 28 voortzettend als Groene ontwikkelingen. Aandacht daarin voor hetgeen zich als zodanig aandient. Thuis-, buurt-, volks- en stadstuinen, permacultuur, eco projecten//wijken/dorpen, transitiesteden en wat al meer het groene pad kruist.

Na de Eetbare stad' expositie in Maastricht ' 07 1 doen de Eetbaar landschap' manifestatis in Rotterdam en Tilburg ' 09 het er nog eens dik bovenop. 2
Een meer reguliere inleiding tot evenementen geeft overeenkomstig persbericht 3 en subpagina Kunst en design. 4

Manifest

Eetbaar Rotterdam 5 voorziet het hans en grietje gebeuren van een heus zij het vaag manifest : Stadslandbouw promoot gezonde voeding en beweging. Het com-
bineert ondernemingszin met een gezonde levenstijl. Het vormt daarmee een aan-
vulling op en versterking van schooltuinen, volkstuinen en buurtmoestuinen." Of : Stadslandbouw vormt een toevoeging aan de huidige planning van de stad. Het zet in op een zinvol gebruik van restruimtes en, soms tijdelijk, braakliggende gronden. Hierdoor wordt de ruimtelijke kwaliteit gewaarborgd. Daarnaast kan het bijdragen aan de realisatie van aansprekende beeldbepalende gebouwen in het hart van Rot-
terdam."

Van meer volks- en buurtmoestuin, eetbaar stadsgroen, uitdunningsbouw, ..., is vooralsnog geen sprake, schrikbeelden van bepaalde gebouwen zijn te vinden op Vertical farm. 6 Alles moet anders maar wel hetzelfde blijven. Ga liever ook (voor (veel) minder geld ...) de stad uit. Op gelieerd Stadslandbouwblog is een en ander vanaf ' 08 te volgen. 7
                                                                                                                     .
Tilburg

Tilburg, voor Rotterdam niet onderdoend, beschikt dankzij de Brabantse milieu fe-
deratie' over berekeningen van studenten van de Rurale sociologie groep' te Wage-
ningen. 8
In het kader van Co2 reductie bespaart voedselproductie dichterbij op transport ki-
lometers. Binnen de gemeentegrenzen wordt nu 180 ha. als zodanig gebruikt. En zou ongeveer 40 ha. extra ertoe kunnen worden bestemd. Voor de gehele stedelij-
ke consumptie van, let wel, aardappelen, groenten, fruit, zouden 550 ha. zijn ver-
eist.

De 40 ha. kunnen ongeveer 5000 van de ruim 200.000 Tilburgers voorzien in aard-
appelen, groenten, fruit. Of ook plantsoenen en parken zijn inbegrepen, voor- en achtertuinen ?. Aanwezige straatbomen bestemd tot noot en vrucht voegt er nog wat aan toe. De gesuggereerde daken eveneens. Meer groene ruimte middels ge-
faseerde sloop en perifere nieuwbouw verveelvoudigt het oppervlak. Worden daarbij aanliggende gemeenten gedeeltelijk opgeslokt dan zijn de 550 ha. waarschijnlijk snel bereikt.

Evenwel, is overig voedsel zoals granen, vlees, drank enz. niet aanzienlijk meer ? Een stedeling gebruikt plm 2.5 kilogram daags. 9 Plus overige producten, zoals bouw- en constructiemateriaal, huisinrichting, kleding, ... . Plus de voertuigen zelf, vooral de personenauto's, die heen en weer rijden. 9a

Erg veel zoden zetten de geprojecteerde 40 ha. nieuwe volkstuinen dus niet aan de klimaatneutrale dijk. De zelfproductie van gezond en gratis voedsel inclusiv o-
vereenkomstige nabij recreatie lijkt zwaarder te wegen. 10

Klimaatneutraliteit voor de stad als geheel ook op middellange termijn onhaalbaar, doordachte en betaalbare in hoge mate zelfvoorzienende tuinbewoning in meer landelijke gebieden van de gemeente(n), zou op zich en op betrekkelijk korte ter-
mijn zelfs klimaatpositiv kunnen uitpakken.

Vluchtig

Zijn expositis en manifestatis weinig structureel, van korte duur en vrij kostbaar, een zekere toename van streekproduct gebruik, volks- en buurtmoestuin aanleg (zie Groene ontwikkelingen, 2) gaat er misschien wel van uit.
Terugkoppelend op een eerdere beschouwing over Stadslandbouw 11 toch zeker een vrolijke noot daarbij.
                                                                                                                     .
--------------------------------------------------------------------------------
1. http://www.zelfvoorziening.nl/nieuwsbrief_26.html#gro
    Groene uitroeptekens ?.
2. http://eetbaarlandschap.mmmmx.net/
3. http://www.rotterdamseoogst.nl/pers/persbericht
4. http://www.rotterdamseoogst.nl/festival/zaterdag-19/kunstdesign
5. http://www.het-portaal.net/project/eetbaar-rotterdam
6. http://www.verticalfarm.com/designs.html
7. http://stadslandbouw.blogspot.com/                                      ^
8. Google, Tilburg stadslandbouw.
9. How to feed Tilburg 1.
9a. Een mobilogram hierbij handig. Vergl. nwsbrf 26, werken bij wonen, 2, vnt 2.
10. Kosten groenstroken geld vanwege onderhoud, dankzij opbrengst aan frisse lucht, stadsverfraaiing, recreatie, versproducten, zijn ze mogelijk slechts tegen a-
dequate aanwending als zodanig aan buurtbewoners uit te geven.           ^
11. http://www.zelfvoorziening.nl/nieuwsbrief_4.html#zes
      Nwsbrf 4, stadslandbouw (' 03)
                                                                                                                    ^
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------