nieuwsbrief 14

Terugblik De Twaalf Ambachten 2

1. land om er huizen op te bouwen, maar dan door ons zelf te bouwen huizen.
2. land voor zelfvoorzienende kleinschalige, ekologisch funcionerende werkge- meenschappen waar de factor arbeid groot is en de faktor consumptie klein.
3. land als leefreserve, ...
------------------------------------
uit Was het land niet van ons, DTA 88,' 97.

Aldus een duidelijkste, weinig representatieve zinsnede over zelfvoorziening in DTA compact, nrs. 68 - 99, ' 92 - 99.
Geciteerd uit de Schumacher (1) lezing ' 96 van George Monbiot (2) naar aanlei- ding van een aan de vaste kamercommissie voor Volkshuisvesting, ruimtelijke or- dening en milieubeheer' aangeboden Ecoterpen-plan.
Een wat merkwaardige reflectie omdat dit plan toch aanzienlijk minder radicaal was in deze, zoals ook DTA zelf.
Want al het kleinschalig, mens- en milieuvriendelijk ondernemen ten spijt, van kol- lektieve grondaankoop en projectontwikkeling of slechts plannen ertoe, kwam het niet.
De agrarise grondaankoop weliswaar gedelegeerd naar de biologise bedrijvigheid, voor meer natuurlijke en ecologise zelfbouw is ruim aandacht door de jaargangen heen, in tegenstelling tot voor de kavels, vergunningen, geld en overige voorwaar- den ertoe.
Mogelijk was deze drempel ook voor het centrum te hoog, dat meer en meer be- woog richting stromingen die een breder publiek gemakkelijker aanspraken, zoals na de Permacultuur, Lets en qua vervoer de ligfiets of electrise ombouwauto.
In nr. 96 echter, na een plan voor een Groene Volksverzekering in nr. 95, waarin 'zelfvoorziening' relatief prominent aanwezig, kreeg het afgevaardigden van Natuur en milieu, Platform biologica, Eva, Interpolis, Alternatieve konsumentenbond, min. van Landbouw en visserij, Socialistische partij, Milieudefensie, Lto nederland, gem. Boxtel, Nederlands agrarisch jongeren kontakt, Landbouw economisch instituut, Rabobank en anderen aan tafel. (3)
Een voorbeeld van meer grootschalige, politieke en of macro-economise aanpak om milieu- en energiedoelen te bereiken. (4)
Plannen evenwel komen en gaan, polders tafel kent vele laden.

Op het gebied van afvalwaterzuivering (helofytenfilter) werden inmiddels nieuwe hoogten bereikt, was de dure tegelkachel al enige tijd voorzien van gastoevoer-
optie, het composttoilet compacter maar minder waarschijnlijk vanwege het toch vrij ruim aanwezige regen- of hergebruikwater en verscheen nr. 100 van DTA, nieuwsbrief nu, in minder aantrekkelijk formaat.

En nam ook oppervlakkiger werving: Iedereen die zich voelt aangesproken door begrippen als gezond, comfortabel, ambachtelijk en milieuvriendelijk. ... het com- fort van een warmtewand, de glinstering van leemstuc en de geur van lijnolieverf ", behaalde resultaten gaarne over.
---------------------------------------------

1. Small is beautiful.   www.schumachercollege.org.uk.
2. In het engelse blad Resurgence, www.resurgence.org, en ook los bij DTA be- stelbaar.
3. "Iets anders dat bij de gespreksdeelnemers bevreemding wekte is dat er sinds 1976 geen gegevens voorhanden zijn over de mate waarin Nederland in staat is in zijn eigen voedselbehoefte te voorzien. Men onderschreef dan ook vrij algemeen de doelstelling van ons plan: een sterke impuls geven aan de ecologische landbouw en het veilig stellen van de voedselvoorziening in tijden van crisis." nr. 96, blz.4.
4. Middels wetgeving, planologie, bestaande bedrijven en organisatis, ... .
Evenals bij de individuele (doe het zelf) of kleinschalige bedrijfsaanpak (memo) spelen goede analyses en plannen kenniseconomis een niet te onderschatten rol.
Zijn bij enkel voorbeeld gemalen granen als belangrijkste voedselbestanddeel in zelfvoorzienende huishoudingen niet slim, dan zijn de knap ontwikkelde hand- graanmolenstenen in nr. 72, blz.11, qua zelfvoorziening dat eigenlijk ook niet.
                                                                                                                  ^

                                                                                                                    .
                                                                                                                   ^
Tuinvreugd

Eind september, begin october. In de voorval betrekkelijk veel wormstekige hazel- noten. Onder de struiken veel holletjes van muizen. Zou een aardige natuurfilm op kunnen leveren. Ze zullen het min of meer verbaasd uit de hazelnoot tevoorschijn kruipend rupsje waarschijnlijk wel met rust laten, doch het zou mooi zijn als ze juist de aangestoken noten zouden verzamelen.
Regelmatig rapen toch wel.
De hazelnootboorder nog een jaartje respijt. Natuurlijke bestrijding, wellicht onder meer door gesignaleerd roodborstje, zou de klus vanzelf kunnen klaren.
Het vooraf gras- en onkruidvrij maken van dezelfde ondergrond vraagt wat werk, dat wie weet ook door pluimvee kan worden uitgevoerd. Vooralsnog vooral grasschaar en hark, maar ook schoffel in enigerlei vorm zou hier van nut kunnen zijn.
Van rooi en snoei afkomstige, nu enkele jaren liggende hazelaartakken blijken ge- makkelijk in kachelklare stukken te breken. Meevaller dus.
Aanzienlijke voorraden inmiddels van de voedzame noot. Een poging ze te kiemen misschien voortijdig opgegeven. Het zou de noten vanzelf openen en gemakkelij- ker verteerbare kiemen opleveren.
Intussen smaken de overjarige, geroosterd op kachel, voortreffelijk, al zijn ingesle- ten snoep(koop)gewoonten lastig te wijzigen. Toch een noot of 10 per dag nu, handgekraakt en goedgekauwd. Ongeveer 75, vers 50, zou je er een ons van willen eten. Maar dat valt wat zwaar. Op drie maal zoveel, krap 2000 calorieen, zou zijn te overleven.

In tegenstelling tot het strookmulchen dat een innovativ succes lijkt, is het met de hand plaatsen van winterwortelzaailingen dat vooralsnog niet. De blijkbaar gevoe- lige wortel groeide vooral in diverse gedrongen knolvormen, al was dit in de huis- tuin minder het geval.
Enkele pompoenen toch en wat suikermais. Bleven de maisplanten klein, hier en daar een uit de kluiten gewassen kolf eraan.
Pronkbonen en pastinaken voldoende, de herfstframbozen weer best.
Wie weet vormen de nieuwe braamscheuten, geleid over de verdorrende oude, straks een onderhoudsarme haag.

Hazelnootval ook in de huistuin.
Nauwelijks peren. De boom er deze winter maar uit.
Appels matig, veel belanden op de composthoop waar ze volop wurmen kweken. Het ongeveer dagelijks rapen van ervan staat in ieder geval garant voor een frisse neus.
De druiven verwerkt tot vruchtvlezig sap. Wat zuur weliswaar, te vroege pluk ?
Vrij veel zaden van de o.i.kers, nog volop in bloem en blad overigens, liggen als smaakmaker en zaaigoed te drogen.
De begin september gezette knoflook zou al wat blad kunnen geven. Selderie, boerenkool en brussels lof tieren welig. Heet het lof daar 'endives', en zijn choux bruxelles spruitjes, nog niet getracht het als andijvie te eten.

In de dieptekas wat minder tomatenplanten volgend jaar en mogelijk meer toma- ten. De veldsla komt al op, er binnenkort peterselie en selderie uit de tuin voor overwintering onderbrengen.
---------------------------------------                                                                             .
                                                                                                                   ^

Huisvlijt

Het stookseizoen weer begonnen. Schoorsteen en kachelpijp gebrand en ge- veegd. Toegegeven, het kan en moet schoner tezijnertijd.
Vooral toepassing van een blaasbalg/ventilator zou het vuurhaardje in de fornuiska- chel op kunnen voeren naar milieuvriendelijker verbranding.
Ermee ook de schoorsteen aan vervanging toe, want nagenoeg alle verbrandings- warmte zogewenst binnenshuis blijvend dan.
Hetzelfde geldt voor toepassing van alternatieve vormen van verwarmen zoals broei en zon, die het brandhoutgebruik verder terug zouden kunnen dringen, maar veelal een andere woning verlangen. (1)

Criterium voor alternatieven voor brandhout, dat zo gemakkelijk in de ruime achter- tuin groeit, is vooral de hoeveelheid 'technologie' cq 'markt' die ze met zich mee- brengen.
Hoe minder hoe wenselijker veelal, zodat zonnecel-electra onwaarschijnlijker zou zijn voor ruimteverwarming dan windmolen-waterstofgas, dat ook niet hoog scoort.

Voor historise eskimos wat merkwaardige overwegingen uiteraard en al zijn er tijdgenoten die onverhit voedsel of zelfs onverwarmd wonen (in koudere streken) voorstaan, het vuurtje en in deze de fornuiskachel voor lief nemend, blijkt ie cen- trum van tal van huishoudelijke functies, toepassingsopties en gedragsmogelijkhe- den.

Qua drogen en droog houden van kruiden, zaden en andere voedselvoorraden biedt de ruime, taps toelopende en vooralsnog niet van een ventilator voorziene geur- en dampafvoerkap plaats voor kastjes rondom als toepassingsoptie. Kastjes opdat stof de voorraadplanken ongemoeid late.

Qua verwarming van water voor diverse wasfunctis komt met (fluit)ketel en emmer de eenpersoonshuishouding een heel eind, lastiger wordt het wanneer men heet water stromend wil hebben en in grotere (wastobbe, douche) hoeveelheden.
Een heetwatervat of andere hitteopslag niet alleen op kachel of schoorsteen maar ook op zonnecollector (en radiator) aan te sluiten, zou dan in grote lijnen vereisten aan vaten en leidingen van koper, roestvrij staal en dergelijke, plus tal van toebeho- ren, aangeven.
Kant en klaar (aga fornuis, zonneboiler) peperduur, eenmaal (experimenteel nog
altijd) ontworpen en vervolgens geïnstalleerd onbetaalbaar, dus alleen voor ervaren en toegeruste doe het zelvers met inzet ook van recyclingtoepassingen (biervaatje, radiatoren, ...) eventueel te doen.
Met toekomstige zelfproductie van was- en drinkwater middels regen, grondwater en hergebruik daarbij zo mogelijk rekening te houden.

Gedurige research en ontwikkeling richting optimale systemen qua materiaalge- bruik, zelfbouw, prestaties en kosten garandeert degenen die meer willen dan ke- tel en emmer of teil zodoende het nodige werk.

Douche, kledingwas en ruimteverwarming (middels zonnecollector-opslagvat-radi- ator) de gebruiksfuncties waarop de systemen geënt.

Zeker op douche zou daarbij afgedongen kunnen worden omdat met de hand was- sen in deze voldoet of zelfs wenselijker zou zijn en van tijd tot tijd zwembad of
saunabezoek ook wel wat heeft.
Kledingwas ligt in de meerpersoonshuishouding lastiger en al speelt wasbewust kledinggedrag en occasioneel gebruik van wasplaats of -serette een rol, aan toe-
gevoegde zonneboiler in combinatie met alternative wasmachine (op hand- of trap- perkracht) zou moeilijk zijn te ontkomen.
Evenwel, is de zonneboiler voor ruimteverwarming soms overbodig (2), kledingwas in de meerpersoonshuishouding zou bij aanpassing van witheidsnormen terug kun- nen vallen op vaste teil met aan- en afvoer op kachel plus wringer en selectiv be- zoek aan wassalon.
----------------------------
1. zie Fornuiskachel en Walwoning, Studio zelfvoorziening.
2. zoals onder meer in de Walwoning.
                                                                                                                   ^